DUMNI Z POWSTANIA WIELKOPOLSKIEGO 1918 – 1919

0
270

Powstanie wielkopolskie wybuchło 27 grudnia 1918 w Poznaniu, w czasie wizyty powracającego do Polski Ignacego Jana Paderewskiego, który 26 grudnia przybył do Poznania, owacyjnie witany przez jego mieszkańców. Tego samego dnia Paderewski wygłosił przemówienie, do swoich licznie zgromadzonych przed hotelem Bazar rodaków. Nazajutrz 27 grudnia swoją paradę wojskową na Świętym Marcinie urządzili Niemcy, ze strony których dochodziło do licznych ekscesów. Żołdactwo niemieckie zrywało polskie i koalicyjne flagi, napadało na polskie instytucje bijąc ich pracowników i przypadkowych przechodniów. Wkrótce zamieszki przerodziły się w otwartą walkę, podjętą przez powstańcze oddziały kierowane przez Polską Organizację Wojskową Zaboru Pruskiego.
Powstanie wybuchło również poza Poznaniem. Przywódcy z Poznania, Mieczysław Paluch, Bohdan Hulewicz i Władysław Wyskota – Zakrzewski przekazali na prowincję hasło „Nie należy dłużej czekać”, co uruchomiło działania spiskowców w Gnieźnie, Jarocinie, Kórniku, Pleszewie, Śremie, Środzie, Kłecku, Wrześni i innych miejscowościach. W walkach, po stronie polskiej padli pierwsi zabici: Jan Mertka i Franciszek Ratajczak. W Poznaniu Polacy opanowali Dworzec Główny, Pocztę Główną i część fortyfikacji miejskich, rozbrajając oddziały niemieckie zmierzające do miasta koleją. Usunięto także administrację pruską z Szamotuł, Środy Wielkopolskiej, Pniew, Opalenicy, Buku, Trzemeszna, Wrześni i Gniezna. Także Pleszewianie, zgodnie ze złożonym przez Ludwika Bociańskiego zobowiązaniem, wsparli w walce stolicę Wielkopolski. Po wybuchu powstania do Poznania wyruszyła kompania pleszewska, pod dowództwem Antoniego Kozłowicza. Na dworcu w Kowalewie do kompani samorzutnie dołączyli por. Feliks Pamin i por. Michał Ciążyński. Kompania niemal z marszu obstawiła Dworzec Główny uniemożliwiając rozładowanie niemieckiego pociągu wojskowego. Pod groźbą użycia broni Niemcy zostali rozbrojeni i odesłani w dalszą podróż do Rzeszy. Kompania sierż. Kozłowicza obsadziła następnie Kaponierę zagradzając drogę do centrum miasta 6. Pułkowi Grenadierów. Dzień później kompania wróciła do Pleszewa. Tak Pleszewianie rozpoczęli walki powstańcze prowadzące m.in. przez Krotoszyn, Ligotę, Kobylą Górę, Rawicz i Chachalnię do Niepodległości. W Poznaniu Polacy zdobyli Cytadelę, fort Grolmann i arsenał przy ul. Wielkie Garbary, a jeden z oddziałów powstańczych zaaresztował dowódców Komendy Generalnej niemieckiego V Korpusu Armii. Tymczasowym dowódcą powstania został kapitan Stanisław Taczak, którego w styczniu 1919 roku zastąpił gen. Józef Dowbor – Muśnicki. Powstańcy w krótkim czasie opanowali niemal całą Prowincję Poznańską wypierając z niej oddziały niemieckie.
Powstanie formalnie zakończyło się 16 lutego 1919 roku rozejmem w Trewirze, który rozszerzał na front powstańczy zasady rozejmu w Compiègne kończącego I wojnę światową. Było to jedno z czterech, obok powstania wielkopolskiego 1806 roku, powstania sejneńskiego w 1919 roku i II powstania śląskiego w 1920 roku, zwycięskich powstań w dziejach Polski. Pierwsze z polskich powstań z tamtego okresu, które umożliwiło realizację wszystkich założonych celów.